Sepsa – przyczyny, objawy i diagnostyka

Sepsa, znana również jako posocznica, to gwałtowny i zagrażający życiu stan wynikający z niekontrolowanej reakcji organizmu na infekcję bakteryjną, wirusową lub grzybiczą. Objawia się gorączką, dreszczami, zaburzeniami świadomości, spadkiem ciśnienia oraz niewydolnością wielonarządową, szczególnie groźną u dzieci, seniorów i osób z obniżoną odpornością. Kluczowe dla rozpoznania są objawy kliniczne, badania laboratoryjne (prokalcytonina, leukocytoza) oraz identyfikacja patogenu w badaniach mikrobiologicznych.

Baza leków

Sepsa – co to jest, jak powstaje i dlaczego stanowi zagrożenie życia?

Sepsa, zwana także posocznicą, to zagrażający życiu stan wynikający z nadmiernej reakcji organizmu na zakażenie. Najczęściej jest spowodowana przez bakterie takie jak E. coli, Klebsiella pneumoniae czy Staphylococcus aureus, choć również wirusy i grzyby mogą prowadzić do jej rozwoju. Sepsa pojawia się, gdy infekcja rozprzestrzenia się po całym ciele, wywołując nieokiełznaną reakcję zapalną.

Taka odpowiedź organizmu może uszkadzać tkanki i zaburzać funkcjonowanie narządów, co często kończy się niewydolnością wielonarządową. Wstrząs septyczny jest jej najostrzejszą postacią, objawiającą się uporczywie niskim ciśnieniem krwi, wymagającym natychmiastowego leczenia. Każda zwłoka w podjęciu interwencji zwiększa ryzyko śmierci, dlatego szybkie rozpoznanie i pomoc medyczna są kluczowe.

Z uwagi na gwałtowny przebieg, sepsa stanowi poważne zagrożenie życia. Może spowodować burzę cytokinową, która jest wyjątkowo groźna. Obecność endotoksyn i toksyn bakteryjnych dodatkowo pogarsza stan chorego. Z tego powodu natychmiastowa hospitalizacja i intensywna terapia są niezbędne, by zatrzymać rozwój tego stanu i zwiększyć szanse pacjenta na przeżycie.

Sepsa jako nagły stan zagrażający zdrowiu

Sepsa to jedna z najpoważniejszych chorób, która wymaga natychmiastowej reakcji medycznej. Charakteryzuje się nagłym początkiem i grozi niewydolnością wielu organów, co sprawia, że szybka diagnoza i intensywna terapia, często na oddziale intensywnej opieki medycznej, są niezbędne. W najbardziej zaawansowanym stadium może przekształcić się w wstrząs septyczny, który objawia się niskim ciśnieniem krwi i potrzebuje błyskawicznego leczenia. Szczególnie zagrożone są dzieci, osoby starsze oraz pacjenci z obniżoną odpornością, ponieważ sepsę niełatwo rozpoznać, a jej rozwój może być błyskawiczny.

Mimo to, szybkie zidentyfikowanie problemu oraz podjęcie leczenia mogą znacząco polepszyć szanse ozdrowienia i zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań.

Różnice między sepsą a innymi zakażeniami

Sepsa wyróżnia się spośród innych zakażeń ze względu na swój charakterystyczny przebieg i skutki. Podczas gdy typowe infekcje skupiają się zazwyczaj na jednym narządzie, w przypadku sepsy cały organizm zostaje zaatakowany przez niekontrolowaną reakcję zapalną. To właśnie ta cecha odróżnia ją od mniej groźnych zakażeń. Sepsa może wywoływać burzę cytokinową oraz endotoksemię, co znacznie podnosi ryzyko niewydolności organów. W odróżnieniu od infekcji lokalnych, sepsa wymaga natychmiastowej interwencji medycznej ze względu na potencjalnie śmiertelne konsekwencje.

Objawy sepsy – jak rozpoznać charakterystyczne symptomy?

Sepsa manifestuje się szeregiem objawów, które mogą być mało charakterystyczne, ale są kluczowe dla jej szybkiego zidentyfikowania. Początkowo występuje gorączka lub hipotermia, często towarzyszone przez dreszcze i przyspieszone bicie serca. Zmiany w świadomości, takie jak dezorientacja lub senność, mogą sugerować rozwój sepsy. Istotne jest również zwrócenie uwagi na wysypkę, która nie jaśnieje pod naciskiem, oraz dolegliwości żołądkowe, takie jak nudności, wymioty czy biegunka. Te symptomy mogą być podobne do innych infekcji, co wymaga ich dokładnego obserwowania.

W miarę rozwoju sepsy, mogą wystąpić bardziej niebezpieczne objawy, jak spadek ciśnienia krwi i niewydolność organów. Przyspieszony oddech, bladość lub sinica skóry oraz obrzęki mogą sygnalizować pogarszający się stan zdrowia. Takie objawy wymagają natychmiastowej interwencji medycznej i intensywnej terapii. U dzieci symptomatologia bywa nietypowa, co utrudnia prawidłową diagnozę. Mogą wystąpić drażliwość, brak łaknienia oraz zmniejszona ilość oddawanego moczu. Każdy niepokojący symptom u dziecka powinien skłonić do szybkiej konsultacji z lekarzem.

Recepta online

Pobierz aplikacje ReceptaOnline.pl

Apple Store Kod QR - Apple Store
Google Play Kod QR - Google Play

Teleporada po receptę online

Rozpocznij e-konsultację po e-Receptę

Pobierz aplikacje

Recepta online

Pobierz już teraz

Google Play Kod QR - Google Play

Teleporada po receptę online

Wypełnij formularz medyczny, aby rozpocząć e-konsultację bez wychodzenia z domu

Gorączka, dreszcze i zaburzenia świadomości

Gorączka, dreszcze oraz zaburzenia świadomości mogą być wczesnymi sygnałami sepsy. Wskazują one na poważną reakcję organizmu związaną z infekcją. Gorączka występuje, gdy układ odpornościowy walczy z patogenami. Dreszcze wynikają z reakcji na zmiany temperatury, co oznacza aktywność obronną organizmu. Natomiast zaburzenia świadomości, takie jak splątanie czy ospałość, mogą świadczyć o uszkodzeniach układu nerwowego, sugerując pogarszanie się stanu pacjenta.

Szybka identyfikacja tych objawów jest kluczowa. Pozwala to uniknąć pomylenia ich z mniej groźnymi infekcjami i skutecznie kontrolować stan zdrowia chorego.

Zaawansowane objawy sepsy: spadek ciśnienia i niewydolność narządów

W zaawansowanym stadium sepsy, obniżone ciśnienie krwi prowadzi do wstrząsu septycznego, co skutkuje gorszym ukrwieniem tkanek i ostatecznie niewydolnością wielu organów. Kluczowe narządy, takie jak nerki, wątroba oraz układ oddechowy, mogą przestać działać prawidłowo. To właśnie niewydolność wielonarządowa jest główną przyczyną zgonów spowodowanych sepsą. Dlatego natychmiastowa interwencja w oddziale intensywnej terapii jest konieczna w celu uratowania życia pacjenta.

Sepsa – najczęstsze przyczyny i czynniki ryzyka

Sepsa bywa najczęściej inicjowana przez bakterie Gram-ujemne, takie jak E. coli czy Klebsiella pneumoniae, a także przez Gram-dodatnie jak Staphylococcus aureus. Niemniej jednak, może wynikać również z infekcji wirusowych czy grzybiczych.

Szczególne zagrożenie stanowi dla niemowląt, osób starszych oraz chorych cierpiących na przewlekłe schorzenia lub mających obniżoną odporność. Czynnikami ryzyka często są hospitalizacje lub przeprowadzanie inwazyjnych zabiegów medycznych. Wczesne postawienie diagnozy w tych przypadkach jest niezwykle istotne. Zdecydowanie poprawia to rokowania i redukuje prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań.

Bakterie, wirusy i grzyby odpowiedzialne za sepsę

Bakterie, wirusy i grzyby to główne źródła sepsy. Do najczęstszych bakterii należą:

  • E. coli,
  • Klebsiella pneumoniae,
  • Pseudomonas aeruginosa,
  • Staphylococcus aureus.

Choć bakterie dominują, również wirusy, takie jak te odpowiedzialne za grypę, mogą wywołać sepsę. Poważne zagrożenie stanowią też grzyby, na przykład Candida albicans. Grzybicze zakażenia są szczególnie groźne dla osób z osłabionym układem odpornościowym lub tych, które przebywają długo w szpitalu i przyjmują leki immunosupresyjne.

Zarówno bakterie Gram-ujemne, jak i Gram-dodatnie, w tym paciorkowce oraz różne rodzaje gronkowców, mają istotny udział w rozwijaniu się sepsy. Artykuł skoncentrowany jest na kluczowych drobnoustrojach, które mogą prowadzić do tej groźnej choroby, podkreślając, jak różnorodne mogą być czynniki prowadzące do sepsy.

Kto najczęściej choruje na sepsę? Grupy szczególnego ryzyka

Sepsa stanowi poważne zagrożenie dla określonych grup ryzyka. Najbardziej narażone są:

  • noworodki,
  • dzieci,
  • osoby w podeszłym wieku.

Ich układ odpornościowy jest słabszy. Podobnie, ludzie z przewlekłymi schorzeniami, takimi jak cukrzyca czy niewydolność nerek, również znajdują się w tej grupie. Dodatkowo, pacjenci przebywający na oddziałach intensywnej terapii oraz ci po przebytej operacji są podatni na zakażenia szpitalne, które mogą prowadzić do sepsy. Kluczowym elementem w zmniejszaniu ryzyka zgonu jest jednak szybkie rozpoznanie i natychmiastowa interwencja.

Uzyskaj -20% w aplikacji z kodem "apka"

Lorem subtitle.

Zyskaj dostęp do rabatów, szybszej realizacji zamówień i dodatkowych funkcji, które ułatwią Ci codzienną opiekę zdrowotną:

  • program lojalnościowy,

  • apteczka z listą leków,

  • przypomnienia o dawkach i wizytach,

  • historia zamówień i e-recept w jednym miejscu.

Zainstaluj aplikację i zyskaj więcej – zdrowie, wygodę i oszczędność!

Pobierz już teraz

Apple store Google Play
QR Code Apple Store QR Code Google Store
arrow
  • Lista zaletPriorytetowa obsługa
  • Lista zaletHistoria wizyt
  • Lista zaletProstsze składanie zamówień
Recepta online

Pobierz aplikacje

Recepta online

ReceptaOnline -20% w aplikacji

  • Lista zaletKrok 1
  • Lista zaletKrok 2
  • Lista zaletKrok 3
arrow down

Pobierz już teraz

Apple Store Google Play

Sepsa – mechanizmy rozwoju i reakcja organizmu

Sepsa rozwija się, gdy organizm nadmiernie reaguje na infekcję, wywołując burzę cytokinową. Podczas tego procesu szybko uwalniane są substancje jak TNF-α oraz interleukiny, co prowadzi do uszkodzeń tkanek i zakłóceń w krzepliwości krwi. W rezultacie może dojść do endotoksemii oraz dysfunkcji różnych narządów, co czasem kończy się ich niewydolnością.

Istotnym mechanizmem jest zwiększona przepuszczalność naczyń krwionośnych, co prowadzi do obrzęków i zaburzeń przepływu krwi. Efektem tego jest szybkie pojawienie się wstrząsu septycznego, bezpośrednio zagrażającego życiu.

W przypadku sepsy występuje problematyczna interakcja między organizmem a układem odpornościowym. Zamiast obrony przed patogenami, dochodzi do autodestrukcyjnych procesów spowodowanych nieprawidłowym kręgiem uszkodzeń na poziomie komórkowym i organowym. Kluczowym jest zrozumienie, jak burza cytokinowa oraz reakcja odpornościowa mogą prowadzić do tak poważnych konsekwencji.

Każde opóźnienie w diagnozie i leczeniu zwiększa ryzyko zgonu. Dlatego niezbędna jest szybka diagnoza i intensywna terapia, aby poprawić szanse pacjenta na przetrwanie.

Jak zachodzi burza cytokinowa i odpowiedź immunologiczna

Burza cytokinowa ma miejsce, gdy układ odpornościowy reaguje nadmiernie na infekcję, co prowadzi do nagłego uwalniania prozapalnych substancji, takich jak TNF-α i interleukiny. Te związki mogą powodować uszkodzenia tkanek i zwiększać przepuszczalność naczyń krwionośnych, co prowadzi do obrzęków i problemów z krążeniem.

Jednocześnie endotoksemia dodatkowo pogarsza stan zdrowia pacjenta. W takiej sytuacji organizm, zamiast się bronić, zaczyna działać na swoją szkodę. To niebezpieczny mechanizm, który może skutkować niewydolnością organów i wstrząsem septycznym. Dlatego kluczowe jest szybkie rozpoznanie tego zjawiska i intensywne leczenie, aby zminimalizować ryzyko zgonu.

Dysfunkcja wielonarządowa w przebiegu sepsy

Dysfunkcja wielonarządowa (MODS) związana z sepsą to poważny stan, który prowadzi do niewydolności nerek, płuc, serca i wątroby. Spowodowana jest niekontrolowanym stanem zapalnym, problemami z krążeniem oraz niedotlenieniem. Ta niewydolność jest główną przyczyną zgonów przy sepsie i wymaga intensywnego leczenia.

Dodatkowo, wstrząs septyczny, który objawia się znacznym spadkiem ciśnienia krwi, jeszcze bardziej komplikuje sytuację. Ogranicza bowiem przepływ krwi do organów. Bez szybkiej interwencji medycznej życie pacjenta jest zagrożone.

Sepsa u dzieci – specyfika objawów i przebiegu choroby

Sepsa u dzieci przebiega odmiennie niż u dorosłych, wyróżniając się błyskawicznym rozwojem i mniej oczywistymi symptomami. Mogą wystąpić:

  • gorączka lub hipotermia,
  • przyspieszony oddech,
  • wysypka,
  • zmiany w zachowaniu, takie jak drażliwość lub apatia,
  • utrata apetytu,
  • zmniejszenie ilości moczu.

Ze względu na specyfikę dziecięcego organizmu, szybkie rozpoznanie i natychmiastowe leczenie są kluczowe, aby poprawić rokowania. Do niepokojących objawów zaliczają się:

  • wysoka gorączka,
  • bladość skóry,
  • trudności z karmieniem,
  • ospałość, które wymagają bezzwłocznej konsultacji z lekarzem.

Skuteczne monitorowanie oraz szybka interwencja mogą zapobiec przekształceniu się sepsy w bardziej zaawansowaną postać, co zwiększa szanse na powrót do zdrowia.

Najbardziej charakterystyczne objawy sepsy u najmłodszych

Sepsa u małych dzieci często objawia się nietypowymi symptomami, które można łatwo pomylić z innymi schorzeniami. Maluchy stają się drażliwe lub apatyczne i mogą stracić apetyt.

  • mogą rzadziej oddawać mocz,
  • miewać trudności z oddychaniem,
  • przejawiać bladość i marmurkowy wygląd skóry.

Choć wysoka gorączka jest powszechnym objawem, jej brak w powiązaniu z poważnym stanem zdrowia nie wyklucza diagnozy sepsy. Z tego powodu każdy z tych objawów wymaga szybkiej interwencji lekarskiej oraz dokładnej obserwacji, ponieważ sepsa u dzieci szybko pogarsza stan zdrowia i może prowadzić do poważnych następstw.

Sepsa – powikłania i rokowania po chorobie

Sepsa, określana także jako posocznica, może prowadzić do istotnych komplikacji zdrowotnych, które bywają zarówno czasowe, jak i nieodwracalne. Skutki tej choroby obejmują:

  • niewydolność wielonarządową,
  • zaburzenia krzepnięcia krwi,
  • trwałe uszkodzenia narządów,
  • martwicę tkanek.

Poza tym, sepsa może skutkować długotrwałymi problemami, takimi jak przewlekłe zmęczenie czy osłabienie układu odpornościowego.

Rokowania po przebytym zakażeniu sepsą są uzależnione od jej szybkiego wykrycia i prawidłowego leczenia. Zwłaszcza w sytuacji wstrząsu septycznego, niebezpieczeństwo zgonu jest bardzo wysokie, co znacznie zmniejsza szanse pacjenta na przeżycie. Kluczowym elementem w poprawie zdrowia jest intensywna terapia i hospitalizacja.

Ci, którzy przezwyciężyli sepsę, często potrzebują długofalowej rehabilitacji i ciągłej opieki medycznej, aby w pełni odzyskać zdrowie. Szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia może znacznie poprawić rokowania, redukując ryzyko trwałych uszkodzeń narządów.

Odwracalne i trwałe konsekwencje sepsy dla organizmu

Sepsa może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, które mogą mieć charakter tymczasowy lub stały. Tymczasowe skutki, takie jak chwilowa niewydolność narządów, można złagodzić dzięki odpowiedniemu leczeniu i rehabilitacji. Natomiast trwałe uszkodzenia, jak amputacje czy komplikacje neurologiczne, często wymagają długotrwałej opieki. Sepsa może także wywoływać przewlekłe zmęczenie oraz trudności z koncentracją, dlatego wczesne działania rehabilitacyjne i regularna kontrola odgrywają kluczową rolę w poprawie jakości życia osób po przejściu tej choroby.

Najczęściej zadawane pytania

Sepsa może wystąpić również po zabiegach chirurgicznych, nawet jeśli wcześniej nie występowały objawy infekcji. Zabiegi operacyjne są jednym z czynników ryzyka rozwoju sepsy, szczególnie u osób z obniżoną odpornością lub chorobami przewlekłymi. Zakażenie pooperacyjne może doprowadzić do uogólnionej reakcji organizmu i rozwoju sepsy. Dlatego ważna jest szybka reakcja w przypadku pojawienia się niepokojących objawów po operacji.

Rzeczywiście, sepsa częściej występuje u niemowląt, małych dzieci oraz osób w podeszłym wieku. Wynika to głównie z mniej wydolnego układu odpornościowego w tych grupach wiekowych, co sprawia, że organizm gorzej radzi sobie z zakażeniami. Osłabiona odporność zwiększa ryzyko rozwoju poważnych powikłań, w tym sepsy.

Cukrzyca należy do chorób przewlekłych, które zwiększają ryzyko zachorowania na sepsę. Osoby z cukrzycą mają zwykle obniżoną odporność oraz częściej występują u nich powikłania infekcyjne, co sprzyja rozwojowi uogólnionej reakcji zapalnej, a tym samym sepsy.

Tak, sepsa może być wywołana nie tylko przez bakterie, ale także przez grzyby, szczególnie u osób z osłabioną odpornością lub u pacjentów poddawanych długotrwałym hospitalizacjom i leczeniu immunosupresyjnemu. Zakażenia grzybicze, choć rzadsze, są poważnym czynnikiem ryzyka rozwoju sepsy w tych grupach pacjentów.

Po przebyciu sepsy pacjent często wymaga długotrwałej opieki medycznej i stałego monitorowania stanu zdrowia. Sepsa może prowadzić do trwałych uszkodzeń narządów lub długotrwałego osłabienia organizmu, dlatego zaleca się regularne kontrole lekarskie oraz rehabilitację, jeśli jest taka potrzeba.

Sepsa może powodować powikłania neurologiczne, w tym trudności z koncentracją, przewlekłe zmęczenie oraz problemy z pamięcią. Objawy te mogą utrzymywać się przez dłuższy czas po przebyciu choroby. W takich przypadkach zaleca się konsultację z lekarzem oraz ewentualne wdrożenie rehabilitacji neurologicznej.

W przypadku dzieci sepsa może przebiegać nietypowo – może występować wysoka gorączka, ale jej brak nie wyklucza rozwoju sepsy, zwłaszcza jeśli dziecko jest w ciężkim stanie. Inne objawy, takie jak bladość, ospałość, trudności w oddychaniu czy brak apetytu, również mogą świadczyć o sepsie. Każdy z tych symptomów wymaga natychmiastowej konsultacji medycznej.

Po przebyciu sepsy mogą wystąpić zarówno odwracalne, jak i trwałe powikłania. Część uszkodzeń narządowych czy neurologicznych może być nieodwracalna, np. przewlekła niewydolność nerek lub uszkodzenie mózgu. Jednak dzięki rehabilitacji i odpowiedniej opiece możliwy jest stopniowy powrót do zdrowia, choć może to wymagać długotrwałego leczenia i nadzoru.

Osoby z obniżoną odpornością są w grupie zwiększonego ryzyka zachorowania na sepsę. Aby zminimalizować to ryzyko, należy unikać kontaktu z osobami chorymi, dbać o higienę, szybko reagować na objawy infekcji oraz regularnie kontrolować stan zdrowia u lekarza. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących symptomów konieczna jest natychmiastowa konsultacja medyczna.

Tak, sepsa może prowadzić do poważnych powikłań, w tym do trwałej niewydolności nerek. Jest to konsekwencja uszkodzeń narządów, które występują podczas uogólnionej reakcji zapalnej. W przypadku wystąpienia takich powikłań konieczna jest stała opieka nefrologiczna i kontrola stanu zdrowia.

Sepsa może być wywołana nie tylko przez bakterie, ale także przez wirusy i grzyby, szczególnie u osób z obniżoną odpornością. Choć najczęściej przyczyną są bakterie, zakażenia wirusowe również mogą doprowadzić do rozwoju sepsy.

Długotrwała hospitalizacja, zwłaszcza na oddziale intensywnej terapii, jest czynnikiem ryzyka sepsy, szczególnie u osób starszych. Wynika to z osłabienia odporności oraz większego narażenia na zakażenia szpitalne.

Po przebyciu sepsy zalecana jest rehabilitacja, szczególnie w przypadku powikłań neurologicznych lub uszkodzeń narządów. Czas trwania rehabilitacji jest indywidualny i zależy od stopnia uszkodzeń oraz ogólnego stanu pacjenta. W celu uzyskania szczegółowych informacji należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym.

Tak, pacjenci po przeszczepach narządów, którzy przyjmują leki immunosupresyjne, są w grupie szczególnego ryzyka rozwoju sepsy, w tym także sepsy grzybiczej. Wynika to z osłabienia układu odpornościowego, przez co organizm trudniej radzi sobie z zakażeniami.

Możliwe jest ponowne zachorowanie na sepsę, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka, takimi jak przewlekłe choroby czy osłabiona odporność. Przebycie sepsy nie daje trwałej odporności na tę chorobę.

Przewlekłe zmęczenie oraz zaburzenia snu mogą występować po przebyciu sepsy. Są to jedne z długoterminowych powikłań, które mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy po wyzdrowieniu. W przypadku utrzymujących się takich dolegliwości wskazana jest konsultacja lekarska i ewentualna rehabilitacja.

Sepsa u dzieci może przebiegać bardzo dynamicznie i objawy często pojawiają się nagle, jednak w niektórych przypadkach mogą rozwijać się stopniowo. Dlatego każda zmiana zachowania, apatia, trudności w oddychaniu czy bladość skóry wymagają szybkiej konsultacji medycznej.

Dysfunkcja serca może wystąpić jako powikłanie sepsy, szczególnie w przebiegu niewydolności wielonarządowej. Uszkodzenia serca mogą być trwałe lub odwracalne, w zależności od stopnia zaawansowania procesu chorobowego oraz szybkości wdrożenia leczenia.

Objawy takie jak przewlekłe osłabienie i bóle głowy mogą występować po przebyciu sepsy, są to jedne z częstszych problemów długoterminowych. Wskazana jest konsultacja lekarska w celu oceny stanu zdrowia oraz ustalenia zaleceń dotyczących dalszej rehabilitacji.

Sepsa nie zawsze przebiega z wysoką gorączką. U niektórych pacjentów, zwłaszcza osób starszych lub z osłabioną odpornością, może występować hipotermia lub brak gorączki. Ważne jest zwracanie uwagi na inne objawy, takie jak zaburzenia świadomości, spadek ciśnienia, trudności w oddychaniu czy ogólne pogorszenie stanu zdrowia.

Bibliografia

  1. Cecconi M, Evans L, Levy M, et al. – Sepsis and septic shock. (Lancet 2018).
  2. Font MD, Thyagarajan B, Khanna AK – Sepsis and Septic Shock - Basics of diagnosis, pathophysiology and clinical decision making. (Med Clin North Am 2020).
  3. Chiu C, Legrand M – Epidemiology of sepsis and septic shock. (Curr Opin Anaesthesiol 2021).
  4. Gavelli F, Castello LM, Avanzi GC – Management of sepsis and septic shock in the emergency department. (Intern Emerg Med 2021).
  5. Srzić I, Nesek Adam V, Tunjić Pejak D – SEPSIS DEFINITION: WHAT'S NEW IN THE TREATMENT GUIDELINES. (Acta Clin Croat 2022).
  6. Thompson K, Venkatesh B, Finfer S – Sepsis and septic shock: current approaches to management. (Intern Med J 2019).